Κάποτε στην Άρτα...

Μιας και το αρχοντικό Παπακώστα μου κίνησε το ενδιαφέρον για θέματα με ιστορική αξία, αυτή τη φορά σκέφτηκα να σας ξεναγήσω στα παλιά Χάνια της Άρτας, πανδοχεία θα λέγαμε σήμερα. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν ένα ταξίδι πίσω στο χρόνο...

Η προέλευση της λέξης “Χάνι” είναι περσική (han) και σημαίνει ξενώνας. Τα χάνια ήταν συνήθως πέτρινα πολυγωνικά διόρωφα οικήματα με μεγάλη εσωτερική αυλή, αποθήκες και στάβλους, όπου μπορούσαν να διανυκτερεύουν οι ταξιδιώτες και να ξεκουράζονται τα ζώα τους. Στον πάνω όροφο ήταν τα δωμάτια ενώ κάτω υπήρχαν μερικά μαγαζιά για φαγητό και καφενεία. Η δυσκολία να καλυφθούν σύντομα μεγάλες αποστάσεις – αφού οι άνθρωποι είχαν στη διάθεσή τους μόνο ένα άλογο ή ένα κάρο για τις μετακινήσεις τους – είχε ως αποτέλεσμα να τους βρίσκει η νύχτα στο δρόμο. Αυτό ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο. Έτσι, τα χάνια αποτελούσαν ένα ασφαλές και ζεστό καταφύγιο για τους ταξιδιώτες και τα ζώα τους, προκειμένου να συνεχίσουν την άλλη μέρα το ταξίδι. Το αντίτιμο για τις παροχές της ξεκούρασης και του φαγητού ονομαζόταν “χανιάτικο”. Πολλοί ήταν οι προσωρινά διαμένοντες τα χάνια: οδοιπόροι, ληστές, πολεμιστές και κάθε είδους περαστικοί. Πολλές φορές οι ταξιδιώτες φεύγοντας από το χάνι υπέγραφαν σε βιβλία ή άφηναν κάποιο αντικείμενο για να υποδηλώσουν ότι κάποτε πέρασαν από εκεί.

Ιδιαίτερο ρόλο διαδραμάτισαν τα χάνια και στην Ελληνική Επανάσταση, καθώς εκεί ανταλλάσσονταν πολλές φορές σημαντικές πληροφορίες, με κίνδυνο ζωής για τους εμπλεκομένους και τις οικογένειές τους.

Πολλά ήταν τα χάνια μέσα στην ΄Αρτα. Εκεί κατέφθαναν αγωγιάτες κυρίως από τα ορεινά χωριά για να πουλήσουν ή να αγοράσουν προϊόντα και λόγω της μεγάλης διαδρομής αλλά και της έλλειψης δρόμων, που εμπόδιζε τις μεγάλες μετακινήσεις, σταματούσαν στα χάνια της Άρτας και την επόμενη μέρα, ξεκούραστοι αυτοί και τα ζώα τους έπαιρναν το δρόμο της επιστροφής.

Στο χάνι όλα περνούσαν από τα χέρια του χανιαντζή. Αυτό ήταν ένα απαιτητικό και δύσκολο επάγγελμα και περιλάμβανε την καθαριότητα των χώρων – λόγω της παρουσίας των ζώων – αλλά και τη φροντίδα των αλόγων που πολλές φορές αφηνίαζαν και κλωτσούσαν προκαλώντας ζημιές.

Το σημερινό κέντρο της Άρτας έβριθε από σημεία που κάποτε φιλοξενούσαν ένα χάνι. Πληροφορίες υπάρχουν για τα εξής: το χάνι των Γιάννη-Παναγιώτη- Λάμπρου Τρούγγου (απέναντι από την πλατεία Σκουφά), το χάνι του Καρατζένη, το χάνι του  Ιωάννη Γεωργόπουλου (πλατεία Κιλκίς),το χάνι του Αθανασίου Τόλη (περιοχή Μουχούστη) και το χάνι του Σιαδήμα (κοντά στην Αγία Σοφία).

Επίσης, γνωρίζουμε για το χάνι του Δ. Καραβασίλη (πλατεία Μονοπωλείου), του Βασιλείου Χουλιάρα (περιοχή Αγ. Γεωργίου), του Δημήτρη Χουλιάρα  και του Κοντογιάννη (κοντά στον Άη-Μάρκο), καθώς και το “Χάνι του Μιχάλη”.

Στην ευρύτερη περιοχή της Άρτας και συγκεκριμένα κοντά στο χωριό “Γοργόμυλος” υπήρχε το χάνι του Καρβασαρά, όπως απεικονίζεται το 1855.

Ανατρέχοντας στις παλιές ιστορίες βλέπεις ότι μια απλή βόλτα μέσα στην Άρτα σου δημιουργεί απορίες και σκέψεις για το πως ήταν η ζωή τότε, χωρίς την εξέλιξη του τεχνικού πολιτισμού και την εκμηδένιση των αποστάσεων... Ίσως στους παλαιότερους να ξύπνησαν κάποιες μνήμες, πιθανότατα από αφηγήσεις των παππούδων τους. Οι νέοι όμως οφείλουμε να γνωρίζουμε, γιατί οι δεσμοί με την ιστορία δημιουργούν γέφυρες προόδου με το μέλλον...

 

 

 

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΜΠΑΣ, ΣΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΑ ΓΥΡΙΣΜΑΤΑ – Τέχνες και επαγγέλματα στην Άρτα του χθες, Μ/Φ Σύλλογος “ΣΚΟΥΦΑΣ” 2004

ΕΛΠΙΔΟΦΟΡΟΣ ΙΝΤΖΕΜΠΕΛΗΣ, ΆΡΤΑ 1881-1941, Παρασκήνιο 2010, Αθήνα

ΤΑΚΗΣ ΒΑΦΙΑΣ, ΑΝΑΜΗΝΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΑΡΤΑ, 2010